Golwg ar bwysigrwydd enfawr chwaraeon ar lawr gwlad yng Nghymru

Mae Alun Wyn Jones, Jade Jones a Geraint Thomas i gyd yn sêr o Gymru sydd wedi cyrraedd brig eu campau. Ond mae ganddyn nhw rywbeth arall yn gyffredin hefyd. Mae pob un ohonyn nhw wedi cael help i ddechrau yn eu camp, a'u meithrin yn y gamp honno, gan glwb ar lawr gwlad. 

Pan gododd Alun Wyn Jones dlws y Chwe Gwlad i'r entrychion, roedden nhw'n codi gwydryn neu ddau yng nghlwb rygbi Bonymaen hefyd.

Does dim byd yn anarferol yn hynny, fe'ch clywaf yn dweud, gan fod gwydrau wedi'u codi mewn clybiau, bariau ac ystafelloedd byw ar hyd a lled y wlad.  

Ond dim ond Bonymaen oedd yn gallu cynnig llwnc destun iddyn nhw eu hunain, fel y lle ble dechreuodd y cyfan, gan mai Bonymaen oedd y clwb lle dysgodd capten Cymru ei sgiliau rygbi yn blentyn, a dod i garu'r gamp a fyddai'n ei wneud mor enwog.

Mae pawb yn gorfod dechrau yn rhywle. Mae pob bachgen a merch yng Nghymru angen help llaw, gwirfoddolwr brwd, a lleoliad iddyn nhw deimlo'r adrenalin mawr mae chwaraeon yn gallu ei greu.

Alun WJ

Fe all fod yn adran rygbi iau fel profiad capten y Gweilch, neu glwb taekwondo lleol fel yr un a groesawodd y bencampwraig Olympaidd ddwbl, Jade Jones, drwy ei ddrysau, neu efallai glwb beicio fel Flyers Maendy yng Nghaerdydd, lle rhoddodd y Geraint Thomas ifanc ei ben dros y ffens a meddwl, "Fi ffansi rhoi cynnig ar 'na."

Rhaid cael twf iach mewn chwaraeon ar lawr gwlad er mwyn meithrin pencampwyr, neu er mwyn i blant gael mynediad a chyfleoedd i gadw'n iach a chael hwyl.                      

Mae Bonymaen yn dal i gynnal sesiynau hyfforddi dan 7 bob nos Fawrth. Gyda'r clwb wedi'i leoli ar ochr bryn i'r dwyrain o Abertawe, mae'n rhaid iddo wneud i fod yn egnïol edrych yn gyffrous os am gael y gorau ar y gwyntoedd garw sy'n gallu chwipio ar draws Parc Mawr.

"Rhaid i bawb ddechrau yn rhywle ac, yn ffodus, fe benderfynodd Big Al, fel roedd yn cael ei adnabod yn y dyddiau hynny, ddechrau ym Monymaen," dywedodd Keith Brooks, hyfforddwr cyntaf.

"Mae'n anodd credu ond pan ddaeth Alun yma i ddechrau, roedd fymryn yn swil a thawel. Roedd yn gawr caredig, ond hefyd roedd ganddo synnwyr digrifwch ac roedd yn mwynhau chwarae gyda'r bechgyn iau."

Fe all Bonymaen, Abertawe, y Gweilch ac, yn y pen draw, Cymru a'r Llewod, i gyd fod yn ddiolchgar i fam Jones, sef Ann, a oedd yn dysgu yn Ysgol Cefn Hengoed gerllaw. Fe benderfynodd fynd â'i mab ar draws y ffordd i weld beth oedd yn cael ei gynnig. 

Cryn dipyn, fel y trodd pethau allan, ac roedd hynny'n wir hefyd i Jade Jones pan welodd hi a'i thaid Martin Foulkes boster yn hysbysebu gwersi taekwondo yng Nghanolfan Hamdden Pafiliwn y Fflint.   

Jade Jones WSA

Roedd hynny yn ôl yn 2001 pan oedd Jade yn wyth oed. Cafodd ei pherswadio i roi cynnig ar sesiwn blasu ac roedd wrth ei bodd gydag egni'r grefft ymladd. Dechreuodd ddatblygu ei sgiliau yn y gamp dan arweiniad yr hyfforddwr Martin Williams.

Roedd y clwb yn cynnig rhaglen Little Ninjas i ieuenctid ac roedd y ferch leol oedd yn chwilio am rywbeth i'w fwynhau wrth ei bodd. Cymaint felly fel bod Jade wedi cyfaddef yn ddiweddarach y byddai yn ei dagrau yn aml os oedd yn gorfod colli sesiwn am ryw reswm.       

"Roedd yn ferch fach wyth oed debyg iawn i bob merch yr oedran yna," meddai Martin. "Ei thaid wnaeth ei chyflwyno hi i'r gamp oherwydd rydw i'n meddwl ei fod eisiau gwneud yn siŵr ei bod ar y llwybr iawn. Roedd o eisiau iddi wneud rhywbeth oedd yn rhoi pwyslais ar barch a chwrteisi. 

"Pan ddaeth hi aton ni roedd hi'n wyth oed ac ar y lefel honno rydych chi'n gweithio eich ffordd drwy'r gwahanol raddfeydd, ond rydw i'n cofio ei bod hi'n berfformiwr eithriadol."   

Yn union fel gwnaeth mam Alun Wyn - a'i ddiweddar dad, Tim, hefyd - chwarae rhan hanfodol mewn cefnogi eu mab i fanteisio i'r eithaf ar bob cyfle lleol, digwyddodd hynny i Jade a'i theulu hefyd.

"Pan ddechreuodd Jade gystadlu wrth iddi fynd yn hŷn, roedd ei theulu'n mynd â hi i bob man i gystadlu," ychwanegodd Martin.

"Roeddech chi'n gallu dweud bod ganddi dalent arbennig. Pedair blynedd gymerodd hi iddi gael ei belt ddu, pan oedd tua 12 oed."

Weithiau, dydi rhywun ddim yn mwynhau chwaraeon yn syth. Bydd rhaid rhoi cynnig ar opsiynau amrywiol cyn dod o hyd i un sy'n ffitio fel maneg ac yn tanio'r dychymyg.                   

Geraint Thomas Homecoming

Roedd Jade Jones wedi rhoi cynnig ar athletau cyn agor drws Canolfan Hamdden Y Fflint a fyddai'n cael ei hailenwi'n ddiweddarach i anrhydeddu ei llwyddiant. Roedd Geraint Thomas yn nofiwr 10 oed pan ddaeth allan o Ganolfan Hamdden Maendy a sylwi bod rhywbeth diddorol yn digwydd drws nesaf.            

Clwb Beicio Flyers y Maendy oedd drws nesaf, lle gallai'r hyfforddwr Alan Davis gynnig trac, casgliad o feiciau, a sefydliad parod o wirfoddolwyr eraill a rhieni.                 

Doedd dim technoleg fodern fawr yno, ond roedd yr awyrgylch yn gyfeillgar, yr hyfforddiant a'r offer ar gael ac roedd yn ddigon i lenwi pen bachgen bach â breuddwydion mawr.         

Meddai Davis, sydd dal yn mynd i glwb y Flyers yn rheolaidd 20 mlynedd yn ddiweddarach: "Roedd gan Geraint gymaint o dalent fel plentyn - fe fyddai tsimpansi wedi gallu ei hyfforddi. 

"Ond y peth pwysig oedd ei fod yn blentyn o'r Eglwys Newydd gyda thrac beicio ar garreg ei ddrws bron. Heb i'r trac a'r clwb fod yno, mae'n anodd dychmygu y byddai wedi dod yn feiciwr proffesiynol o gwbl, heb sôn am ennill y Tour de France.

"Rhaid i chi gael cyfleusterau ac rydych chi angen clybiau i drefnu ieuenctid, er mwyn iddyn nhw i gyd gael cyfleoedd i fwynhau chwaraeon, bod yn iach, a mynd mor bell ag y maen nhw eisiau."

Mewn geiriau eraill, bwydo chwaraeon ar lawr gwlad ... a'u gweld nhw'n tyfu.